दृष्टि स्वास्थ्य: आँखाको हेरचाह र सामान्य समस्याहरू

आँखा हाम्रो संवेदी अङ्गहरू मध्ये एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो, जसले हामीलाई संसार देख्न र बुझ्न मद्दत गर्छ। यसको उचित हेरचाह गर्नु र स्वस्थ राख्नु जीवनभर राम्रो दृष्टि कायम राख्नका लागि अत्यावश्यक छ। नेपालमा, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा, आँखा स्वास्थ्य समस्याहरू अझै पनि एक प्रमुख चुनौती हो, तर सचेतना र नियमित जाँचद्वारा धेरै समस्याहरू रोक्न वा समाधान गर्न सकिन्छ।

आँखाको बनावट र कार्य
आँखा एक जटिल अङ्ग हो जसका मुख्य भागहरू निम्न छन्:

कोर्निया: आँखाको बाहिरी पारदर्शी भाग जसले प्रकाशलाई फोकस गर्न मद्दत गर्छ।
आइरिस: आँखाको रङ्गीन भाग जसले प्युपिलको आकार नियन्त्रण गर्छ।
प्युपिल: आइरिसको बीचमा रहेको कालो गोलाकार भाग जसबाट प्रकाश प्रवेश गर्छ।
लेन्स: प्रकाशलाई रेटिनामा फोकस गर्ने पारदर्शी भाग।
रेटिना: आँखाको पछाडि रहेको प्रकाश-संवेदनशील तन्तु जसले प्रकाश सङ्केतलाई विद्युतीय सङ्केतमा परिवर्तन गर्छ।
अप्टिक नर्भ: रेटिनाबाट मस्तिष्कमा सङ्केतहरू पठाउने नसा।
सामान्य आँखा स्वास्थ्य समस्याहरू
नेपालमा देखिने केही सामान्य आँखा स्वास्थ्य समस्याहरू यस प्रकार छन्:

१. दृष्टि दोष
मायोपिया (नजिकको दृष्टि)
टाढाका वस्तुहरू धमिला देखिने तर नजिकका वस्तुहरू स्पष्ट देखिने
विशेष गरी बच्चाहरू र किशोरकिशोरीहरूमा बढी देखिने
अध्ययनको अत्यधिक दबाब, कम बाहिरी गतिविधि र आनुवंशिकताले बढाउन सक्छ
हाइपरमेट्रोपिया (टाढाको दृष्टि)
नजिकका वस्तुहरू धमिला देखिने तर टाढाका वस्तुहरू स्पष्ट देखिने
प्रायः जन्मजात हुन्छ र उमेरसँगै बढ्न सक्छ
अस्टिग्माटिज्म
वस्तुहरू कुनै एक निश्चित दिशामा धमिला देखिने
मस्तिष्कघात, आँखाको चोटपटक वा आनुवंशिकताले हुन सक्छ
प्रेस्बायोपिया
उमेरसँगै नजिकका वस्तुहरू स्पष्ट देख्न गाह्रो हुने
साधारणतया ४० वर्ष पछि सुरु हुन्छ
२. मोतिबिन्दु (क्याटार्याक्ट)
मोतिबिन्दु नेपालमा अन्धोपनको प्रमुख कारण हो। यसमा:

आँखाको लेन्स बिस्तारै धमिलो हुँदै जान्छ
दृष्टि क्रमशः धमिलो हुँदै जान्छ
रात हेर्न गाह्रो हुने, प्रकाशमा चम्किलो देखिने र रङ्गहरू फिक्का देखिने
मोतिबिन्दुका प्रमुख कारणहरू:

उमेर बढ्दै जानु
दीर्घकालीन सूर्यको प्रकाशमा रहनु
धूम्रपान
मधुमेह
आँखामा चोटपटक
केही औषधिहरूको दीर्घकालीन प्रयोग
३. ग्लुकोमा
ग्लुकोमा आँखाको भित्री दबाब बढेर अप्टिक नर्भमा क्षति हुने अवस्था हो:

प्रारम्भिक अवस्थामा कुनै लक्षण नदेखिने (मौन अन्धोपन)
छेउछाउको दृष्टि पहिले हराउँदै जाने
रोकथाम नगरिएमा पूर्ण अन्धोपन हुन सक्ने
४. डायबेटिक रेटिनोप्याथी
यो मधुमेहका रोगीहरूमा देखिने आँखाको समस्या हो:

मधुमेहले रेटिनाका रक्त नलीहरूमा क्षति पुर्याउँछ
शुरुमा लक्षण नदेखिने
बिस्तारै धमिलो देख्ने, तैरिरहेका थोप्लाहरू देखिने
उपचार नगरे अन्धोपन हुन सक्ने
५. कन्जक्टिभाइटिस (आँखा रातो हुने)
आँखाको कन्जक्टिभा भाग सुन्निने र रातो हुने
आँखाबाट पानी बग्ने, चिलाउने
व्याक्टेरिया, भाइरस वा एलर्जीले हुन सक्ने